توانبخشی رایانه ای در روانشناسی یک رویکرد جدید و امیدوارکننده برای رسیدگی به طیف وسیعی از چالشهای سلامت روان ارائه میکند. این فناوری به درمانگران اجازه میدهد تا محیطهای همه جانبهای را ایجاد کنند که میتواند برای اهداف درمانی خاص تنظیم شود و درمان را جذابتر، مؤثرتر و در دسترستر کند.
در توانبخشی رایانه ای از هدست هایی استفاده می شود که یک شبیه سازی کامپیوتری از یک محیط سه بعدی ایجاد می کند. کاربران می توانند از طریق کنترل های دستی یا حرکات بدن که توسط سیستم ردیابی می شوند، با این محیط ها تعامل داشته باشند. این تجربه همهجانبه به درمانگران اجازه می دهد:
بیماران را در معرض محرکهای کنترلشده قرار دهند: برای فوبیا و اختلالات اضطرابی، VR میتواند به تدریج بیماران را در یک محیط امن و کنترلشده در معرض ترسهایشان قرار دهد. به عنوان مثال، فردی که ترس از ارتفاع دارد را می توان به طور مجازی در بالکن مشرف به شهر قرار داد و به او اجازه داد تا به روشی قابل کنترل با اضطراب خود مقابله کند.
مهارتهای اجتماعی را تمرین کنند: برنامههای واقعیت مجازی میتوانند موقعیتهای اجتماعی را شبیهسازی کنند و به بیماران مبتلا به اختلالات اضطراب اجتماعی کمک کنند تا مهارتهای ارتباطی و تعاملی را توسعه دهند. این سناریوها را می توان برای هدف قرار دادن اضطراب های خاص، مانند سخنرانی در جمع یا مصاحبه های شغلی، سفارشی کرد.
مهارت های شناختی را بازآموزی کنند: تجربیات واقعیت مجازی را می توان برای بهبود حافظه، توجه و مهارت های حل مسئله طراحی کرد. بازیها و تمرینهای تعاملی میتوانند نسبت به روشهای سنتی تحریککنندهتر و جذابتر باشند و باعث پایبندی بهتر به درمان شوند.
مزایای توانبخشی رایانه ای در روانشناسی
VR چندین مزیت را نسبت به روش های درمانی سنتی ارائه می دهد:
افزایش تعامل: ماهیت تعاملی و همهجانبه واقعیت مجازی، درمان را برای بیماران جذاب تر و لذت بخش تر می کند و منجر به انگیزه بهتر و پایبندی به برنامه های درمانی می شود.
ایمنی پیشرفته: VR به بیماران این امکان را می دهد که با ترس های خود مقابله کنند یا مهارت های خود را در یک محیط امن و کنترل شده تمرین کنند. این امر خطر قرار گرفتن در معرض محرک های دنیای واقعی یا موقعیت هایی را که می تواند وضعیت آنها را تشدید کند کاهش می دهد.
سفارشی سازی: درمان واقعیت مجازی را می توان با نیازهای فردی و اهداف درمانی تنظیم کرد. درمانگران میتوانند سطح دشواری، محیط و محرکهای ارائهشده را متناسب با پیشرفت و اضطرابهای خاص بیمار تنظیم کنند.
افزایش انگیزه: درمان واقعیت مجازی را میتوان بازیسازی کرد، امتیازها، پاداشها و تابلوهای امتیازات را در خود جای داد که میتواند انگیزه بیمار و احساس موفقیت را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
کاربردهای واقعیت مجازی در روانشناسی
توانبخشی VR در درمان انواع بیماری های روانی، از جمله:
- فوبیا: مطالعات نشان داده اند که درمان واقعیت مجازی در درمان فوبیایی مانند ترس از ارتفاع، عنکبوت، سخنرانی در جمع و پرواز موثر است.
- اختلالات اضطرابی: VR می تواند برای رفع اختلال اضطراب فراگیر، اختلال اضطراب اجتماعی و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) استفاده شود.
- اختلالات خوردن: برنامه های VR می توانند به بیماران مبتلا به اختلالات خوردن کمک کنند تا روابط سالم تری با غذا و بدن خود ایجاد کنند.
- افسردگی: از VR می توان برای ایجاد محیط های مجازی مثبت و آرام بخش استفاده کرد که می تواند خلق و خو و انگیزه را در افراد مبتلا به افسردگی بهبود بخشد.
- زوال شناختی: بازیها و تمرینهای واقعیت مجازی میتوانند به بهبود مهارتهای شناختی مانند حافظه، توجه و حل مسئله در بیماران مبتلا به زوال عقل یا اختلالات شناختی خفیف کمک کنند.
- مدیریت درد: VR میتواند حواس بیماران را از درد مزمن با ایجاد تجربیاتی فراگیر و جذاب که تمرکز آنها را از ناراحتی دور میکند، منحرف کند.
